Φορολογικές μεταρρυθμίσεις | προκλήσεις και ευκαιρίες

Γράφει η Αθηνά Καλύβα, στέλεχος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, τ. Γενική Γραμματέας Φορολογικής Πολιτικής και Δημόσιας Περιουσίας/ΥΠΟΙΚ:

Με τη λήξη του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF) να πλησιάζει και την Ελλάδα να έχει υποβάλει ήδη 8 αιτήματα εκταμίευσης, η χώρα βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι για το μέλλον της φορολογικής της πολιτικής. Με την εφαρμογή του προγράμματος, το οποίο αναλύεται σε 18,2 δισ. ευρώ επιχορηγήσεις και 17,7 δισ. ευρώ δάνεια (συνολικό ποσό που αντιστοιχεί στο 15,96% του ΑΕΠ), έχει γίνει σαφές ότι η επιτυχία των μεταρρυθμίσεων δεν αποτιμάται μόνο με βάση τα κεφάλαια που απορροφώνται αλλά κυρίως με τη βιωσιμότητα των θεσμικών αλλαγών που εισάγονται. Σε αυτό το πλαίσιο, είναι σημαντικότατη η ολοκλήρωση των οροσήμων του προγράμματος αλλά και η ενσωμάτωση των ευρωπαϊκών τομεακών φορολογικών μεταρρυθμίσεων, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την περαιτέρω ψηφιοποίηση του ΦΠΑ, λαμβάνοντας υπόψη και την εφαρμογή των προβλεπόμενων από την υιοθετηθείσα πρόταση ViDA (VAT in the Digital Age / Ο ΦΠΑ στην ψηφιακή εποχή).{ΑΡΧ}

Σαφέστατα η Ελλάδα έχει προχωρήσει σημαντικά στην υλοποίηση του εθνικού της σχεδίου, με ποσοστό απορρόφησης που ξεπερνά το 70% των διαθέσιμων πόρων. Συναφώς, υπολείπεται η ολοκλήρωση κρίσιμων μεταρρυθμίσεων που σχετίζονται με σημαντικούς τομείς, όπως την πράσινη μετάβαση (μεταρρύθμιση του φορολογικού συστήματος για την ενίσχυση της κυκλικής οικονομίας κ.λπ.), τον περαιτέρω ψηφιακό μετασχηματισμό της φορολογικής διοίκησης, που συνδέεται άμεσα και με την εφαρμογή της ViDA, κ.λπ.

Ωστόσο, αναφορικά με το Ταμείο Ανάκαμψης, η ολοκλήρωση των οροσήμων δεν πρέπει να είναι αυτοσκοπός. Η πραγματική πρόκληση είναι η μακροπρόθεσμη ενσωμάτωση των αλλαγών και μεταρρυθμίσεων στο εθνικό φορολογικό σύστημα, ώστε να μην καταλήξουν σε μια ακόμη «επιτυχημένη απορρόφηση κοινοτικών κονδυλίων» χωρίς ουσιαστικό αντίκτυπο. Γενικότερα το στοίχημα της βιωσιμότητας των εσόδων της ΕΕ μετά το 2026 εξαρτάται από το πόσο τα κράτη-μέλη θα υιοθετήσουν τις μεταρρυθμίσεις ως μέρος της εθνικής τους στρατηγικής – και αυτό ισχύει διπλά για την Ελλάδα, που έχει δεσμευτεί για ριζικές αλλαγές στο φορολογικό σύστημα.

Ειδικότερα επισημαίνεται ότι η προαναφερθείσα πρόταση ViDA είναι το μεγαλύτερο πακέτο απλοποίησης του ΦΠΑ που έχει υιοθετηθεί τα τελευταία χρόνια και έχει ήδη τεθεί σε εφαρμογή από τον Απρίλιο του 2025, με σταδιακή ολοκλήρωση έως το 2030. Για την Ελλάδα, η επιτυχής υλοποίηση του πακέτου δεν είναι απλά μια τεχνική υποχρέωση, αλλά αποτελεί ευκαιρία για την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής και την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας.

Κύριες αλλαγές και προκλήσεις

Κύριες αλλαγές και προκλήσεις για την Ελλάδα που επέρχονται στο φορολογικό σύστημα:

– Υποχρεωτική ηλεκτρονική τιμολόγηση (e-invoicing): Από 1ης Ιανουαρίου 2027, οι επιχειρήσεις θα πρέπει να υιοθετήσουν υποχρεωτικό ηλεκτρονικό τιμολόγιο για διασυνοριακές συναλλαγές. Η Ελλάδα έχει ήδη προχωρήσει σε ανάλογη υποχρέωση για εγχώριες συναλλαγές (μέσω του myDATA), αλλά η επέκταση σε διασυνοριακές συναλλαγές, καθώς και η εφαρμογή της ViDA, προϋποθέτει συντονισμό και προσαρμογή με το νέο κεντρικό σύστημα της ΕΕ. Οι διαδικασίες αυτές είναι ιδιαίτερα σημαντικές για τη χώρα μας λαμβάνοντας υπόψη τη δομή της οικονομίας και τον αριθμό των ΜΜΕ.

– Ψηφιακές αναφορές (Digital Reporting Requirements – DRR):

Από 1ης Ιουλίου 2030, οι επιχειρήσεις θα πρέπει να υποβάλλουν αυτοματοποιημένες αναφορές και δεδομένα συναλλαγών σε πραγματικό χρόνο. Αυτό σημαίνει μείωση του διοικητικού βάρους, απαιτώντας όμως υψηλή «ψηφιακή ωριμότητα».

– Ενιαία εγγραφή στο μητρώο ΦΠΑ (Single VAT Registration – SVR):

Από 1ης Ιουλίου 2028, οι επιχειρήσεις θα μπορούν να δραστηριοποιούνται με μία μόνο εγγραφή στα μητρώα ΦΠΑ για όλες τις δραστηριότητες στην ΕΕ, μέσω του συστήματος μίας στάσης εξυπηρέτησης (One-Stop-Shop – OSS). Για την Ελλάδα, αυτό μπορεί να ενισχύσει τον εξαγωγικό χαρακτήρα των επιχειρήσεων, αλλά απαιτεί ταυτόχρονα προσαρμογή των φορολογικών υπηρεσιών και ελέγχων.

-Φορολογική μεταχείριση πλατφορμών – ψηφιακή οικονομία (Airbnb, κ.λπ.):

Από 1ης Ιανουαρίου 2027, οι πλατφόρμες θα είναι υπεύθυνες (θεωρούμενοι ως πάροχοι υπηρεσιών/deemed supplier) για την είσπραξη και καταβολή του ΦΠΑ για λογαριασμό των παρόχων υπηρεσιών, ενισχύοντας τις δυνατότητες αντιμετώπισης της φοροδιαφυγής.

Επιπλέον, η Ελλάδα, όπως προαναφέρθηκε, πρέπει να ολοκληρώσει τις δεσμεύσεις της για πράσινη φορολογία, και την ενίσχυση φόρων περιβάλλοντος, την ενίσχυση των φορολογικών κινήτρων για επενδύσεις σε ΑΠΕ και κυκλική οικονομία που προωθούν την αειφορία, τον γενικότερο ψηφιακό μετασχηματισμό κ.λπ. Παράλληλα, η κοινωνική συνοχή παραμένει κρίσιμη, με αναγκαιότητα περαιτέρω φορολογικών ελαφρύνσεων για ΜΜΕ και νεοφυείς επιχειρήσεις, μέτρα στήριξης των ευάλωτων ομάδων, μέσω στοχευμένων παρεμβάσεων κλπ.

Ουσιαστικά για να αποφύγει το σενάριο της «μετα-Ταμείο στασιμότητας», η Ελλάδα οφείλει:

– Να επιταχύνει την ψηφιακή μεταρρύθμιση για να μπορέσουν τα εθνικά συστήματα να ομογενοποιηθούν περαιτέρω στην Ενιαία Αγορά.

– Nα ενισχύσει την τεχνική υποστήριξη στις ΜΜΕ, ειδικά σε περιφέρειες με χαμηλή ψηφιακή διείσδυση.

– Nα ολοκληρώσει τους στόχους του Ταμείου Ανάκαμψης για πράσινη φορολογία, ώστε να μην απολέσει χρηματοδοτήσεις.

– Nα σχεδιάσει μια μακροπρόθεσμη φορολογική στρατηγική, που θα συνδέει τις ευρωπαϊκές μεταρρυθμίσεις με τις εθνικές προτεραιότητες.

Το μήνυμα είναι σαφές: η Ελλάδα, μετά τη λήξη του Ταμείου Ανάκαμψης, οφείλει να είναι έτοιμη να προωθήσει τις φορολογικές μεταρρυθμίσεις, οι οποίες θα αποτελέσουν τον καταλύτη για τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα των εσόδων και οικονομική ανάπτυξη. Αναμφισβήτητα τα χρηματοδοτικά εργαλεία που έχει προσφέρει το Ταμείο Ανάκαμψής κυρίως για την ψηφιακή προσαρμογή των φορολογικών διοικήσεων και την πράσινη ανάπτυξη είναι σημαντικότατα. Η Ελλάδα έχει μια ιστορική ευκαιρία να αξιοποιήσει τα εργαλεία αυτά για να συνεχίσει τον περαιτέρω εκσυγχρονισμό του φορολογικού της συστήματος, να αντιμετωπίσει τη φοροδιαφυγή και να ενισχύσει την ανταγωνιστικότητά της. Ωστόσο, η επιτυχία δεν εξαρτάται μόνο από την απορρόφηση των κονδυλίων, αλλά από το πόσο γρήγορα και αποτελεσματικά θα ενσωματώσει αυτές τις αλλαγές στην καθημερινή πραγματικότητα. Αν τα καταφέρει, μπορεί να γίνει πρότυπο για τα άλλα ΚΜ. Αν όχι, κινδυνεύει να χάσει τα οφέλη μιας δεκαετίας μεταρρυθμίσεων.

Η Αθηνά Καλύβα (Ph.D.) είναι