Δημογραφική κρίση | ποιοι Νομοί «εξαφανίζονται»

Δραματικές διαστάσεις λαμβάνει η δημογραφική κρίση στην Ελλάδα λόγω της κατάρρευσης των γεννήσεων, με τις μεγαλύτερες πιέσεις να καταγράφονται σε περιοχές της ηπειρωτικής χώρας.

Νέα ανάλυση του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών (ΙΔΕΜ), με τον καθηγητή Δημογραφίας και διευθυντή Ερευνών του Ινστιτούτου Βύρωνα Κοτζαμάνη, αποτυπώνει τις μεγάλες περιφερειακές ανισότητες που έχουν δημιουργηθεί την τελευταία δεκαπενταετία.

Πιο νομοί κινδυνεύουν

Όπως αποτυπώνεται στη μελέτη, οι γεννήσεις στην Ελλάδα μειώθηκαν από 117,44 χιλιάδες το 2009 σε 68,31 χιλιάδες το 2024, δηλαδή κατά 42%!

Η πτώση, ωστόσο, δεν κατανέμεται ομοιόμορφα στη χώρα, καθώς σε έξι νομούς της ηπειρωτικής Ελλάδας – Θεσπρωτία, Γρεβενά, Φθιώτιδα, Κοζάνη, Ευρυτανία και Φλώρινα – ξεπέρασε το 50%, ενώ σε άλλους δέκα κυμάνθηκε μεταξύ 45% και 50%.

Στον αντίποδα, σε έξι νησιωτικούς νομούς η μείωση ήταν μικρότερη του 30%, ενώ σε Κυκλάδες και Ζάκυνθο περιορίστηκε ακόμη και κάτω από το 15%.

Από τις 148.000 γεννήσεις στις 67.000

Η υποχώρηση δεν αποτελεί συγκυριακό φαινόμενο. Σύμφωνα με τη μελέτη, οι γεννήσεις από περίπου 148.000 ετησίως κατά μέσο όρο το 1979-1980 έχουν περιοριστεί στις περίπου 67.000 το 2024-2025.

Την ίδια περίοδο, η μέση ηλικία απόκτησης παιδιών αυξήθηκε σχεδόν κατά έξι χρόνια, από τα 26,2 στα 32,2 έτη, ενώ η διαγενεακή γονιμότητα μειώθηκε: οι γυναίκες που γεννήθηκαν στα τέλη της δεκαετίας του 1950 απέκτησαν κατά μέσο όρο δύο παιδιά, ενώ όσες γεννήθηκαν γύρω στο 1985 λιγότερα από 1,5.

Καθοριστικό ρόλο στην πρόσφατη πτώση παίζει και η σημαντική συρρίκνωση του αριθμού των γυναικών ηλικίας 25 έως 44 ετών, οι οποίες μειώθηκαν κατά σχεδόν 480.000 ή 28%.

Σε εννέα νομούς πάνω από δύο θάνατοι για κάθε γέννηση

Ακόμη πιο έντονη είναι η εικόνα όταν οι γεννήσεις συγκρίνονται με τους θανάτους.

Την περίοδο 2009-2024, ο δείκτης κυμαίνεται από 79 έως 276 θανάτους ανά 100 γεννήσεις, με τον εθνικό μέσο όρο στους 133.

Σε Δωδεκάνησα, Ξάνθη, Χανιά, Ρέθυμνο και Ηράκλειο οι θάνατοι ήταν λιγότεροι από τις γεννήσεις. Αντίθετα, 17 νομοί της ηπειρωτικής Ελλάδας είχαν από 175 έως 276 θανάτους ανά 100 γεννήσεις.

Σε εννέα από αυτούς –Τρίκαλα, Αρκαδία, Κιλκίς, Καρδίτσα, Άρτα, Ευρυτανία, Φωκίδα, Γρεβενά και Σέρρες– οι θάνατοι ήταν τουλάχιστον διπλάσιοι από τις γεννήσεις!

Μόλις πέντε Περιφερειακές Ενότητες με περισσότερες γεννήσεις

Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο χαρακτηριστική στα στοιχεία του 2024. Σε εθνικό επίπεδο καταγράφηκαν 184 θάνατοι ανά 100 γεννήσεις, έναντι μόλις 92 το 2009.

Μεταξύ των 74 Περιφερειακών Ενοτήτων, μόλις πέντε –Θήρα, Μύκονος, Κως, Νάξος και Ρέθυμνο– είχαν περισσότερες γεννήσεις από θανάτους.

Αντίθετα, σε 17 Περιφερειακές Ενότητες καταγράφηκαν από 250 έως 376 θάνατοι ανά 100 γεννήσεις. Στη Θήρα οι γεννήσεις ήταν περίπου διπλάσιες από τους θανάτους, ενώ σε Σέρρες, Ευρυτανία και Γρεβενά αντιστοιχούσαν τουλάχιστον 3,5 θάνατοι σε κάθε μία γέννηση.

Γιατί υπάρχουν τόσο μεγάλες διαφορές

Η μελέτη αποδίδει τις έντονες γεωγραφικές διαφοροποιήσεις σε έναν συνδυασμό παραγόντων: στη μείωση της γονιμότητας, στη συρρίκνωση των γυναικών αναπαραγωγικής ηλικίας, στη δημογραφική γήρανση και στις διαφορετικές μεταναστευτικές ροές κάθε περιοχής.

Οι περιοχές που διατήρησαν περισσότερο τους νέους κατοίκους τους και προσέλκυσαν πληθυσμό από το εσωτερικό ή το εξωτερικό εμφανίζουν ηπιότερη μείωση των γεννήσεων και νεανικότερη ηλικιακή σύνθεση.

Αντίθετα, οι νομοί με τη μεγαλύτερη πτώση των γεννήσεων χαρακτηρίζονται από ταχύτερη συρρίκνωση του πληθυσμού αναπαραγωγικής ηλικίας και εντονότερη δημογραφική γήρανση.

Η μελέτη επισημαίνει, μάλιστα, ότι χωρίς θετικό μεταναστευτικό ισοζύγιο οι γεννήσεις την περίοδο 2026-2045 εκτιμάται ότι θα κινούνται, με σχετικά μικρές διακυμάνσεις, γύρω από τις 65.000 ετησίως.

aftodioikisi.gr
Διονύσης Παπατριανταφύλλου