Γ. Μαλανδράκης: «Από την ανάγκη μιας νέας Εθνικής Στρατηγικής, στην πραγματικότητα του Νοσοκομείου Χανίων»

Άρθρο του Ιωάννη Μαλανδράκη, Δημάρχου Πλατανιά

Το Εθνικό Σύστημα Υγείας, όπως θεμελιώθηκε και διαμορφώθηκε τη δεκαετία του 1980, αποτέλεσε μία από τις σημαντικότερες κοινωνικές μεταρρυθμίσεις της μεταπολιτευτικής Ελλάδας. Προσέφερε επί δεκαετίες ανεκτίμητες υπηρεσίες στην ελληνική κοινωνία, κατοχυρώνοντας τη δημόσια υγεία ως κοινωνικό αγαθό και διαμορφώνοντας τις προϋποθέσεις για την καθολική πρόσβαση των πολιτών σε υπηρεσίες υγείας.

Σήμερα, όμως, τέσσερις και πλέον δεκαετίες μετά, οι κοινωνικές, οικονομικές και δημογραφικές συνθήκες έχουν μεταβληθεί ουσιαστικά. Οι ανάγκες έχουν πολλαπλασιαστεί, οι απαιτήσεις έχουν διαφοροποιηθεί και οι προκλήσεις έχουν αποκτήσει νέα χαρακτηριστικά.

Έχει έρθει, συνεπώς, η ώρα για μια ουσιαστική ανασυγκρότηση του Εθνικού Συστήματος Υγείας.

Βρισκόμαστε σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι, στο οποίο το βασικό ερώτημα δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο, στο πώς θα αντιμετωπιστούν μεμονωμένες δυσλειτουργίες ενός νοσοκομείου ή πώς θα καλυφθούν προσωρινά συγκεκριμένες ελλείψεις. Το πραγματικό ερώτημα είναι βαθύτερο και πρωτίστως πολιτικό:

Τι Εθνικό Σύστημα Υγείας θέλουμε για τη χώρα μας τις επόμενες δεκαετίες;

Ένα σύστημα που θα διαχειρίζεται διαρκώς τις ελλείψεις του ή ένα σύστημα σύγχρονο, λειτουργικό, ανθεκτικό και αποτελεσματικό, ικανό να ανταποκρίνεται στις πραγματικές ανάγκες της κοινωνίας;

Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα οφείλει να προηγηθεί κάθε επιμέρους παρέμβασης.

Η Δημόσια Υγεία δεν είναι μόνο κτιριακές υποδομές. Είναι πρωτίστως οι άνθρωποί της.

Είναι γεγονός ότι τα τελευταία χρόνια έχουν πραγματοποιηθεί και συνεχίζουν να υλοποιούνται σημαντικές παρεμβάσεις αναβάθμισης των κτιριακών εγκαταστάσεων και του εξοπλισμού των Δημόσιων νοσοκομείων. Ωστόσο, όσο αναγκαίες και αν είναι αυτές οι επενδύσεις, δεν αρκούν από μόνες τους για να διασφαλίσουν την αποτελεσματική λειτουργία ενός συστήματος υγείας.

Η πραγματική δύναμη του ΕΣΥ βρίσκεται στο ανθρώπινο δυναμικό του.

Στους γιατρούς, στους νοσηλευτές, στο παραϊατρικό, διοικητικό, τεχνικό και λοιπό υποστηρικτικό προσωπικό, που καθημερινά καλούνται να εξασφαλίσουν την εύρυθμη λειτουργία των υγειονομικών δομών.

Χωρίς επαρκές, κατάλληλα κατανεμημένο, αξιοπρεπώς αμειβόμενο και ουσιαστικά υποστηριζόμενο προσωπικό, ακόμη και οι πλέον σύγχρονες υποδομές αδυνατούν να αποδώσουν το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα.

Η χώρα μας, επιπλέον, έχει ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό που οφείλει να ενσωματώνεται στον εθνικό σχεδιασμό υγείας: αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους τουριστικούς προορισμούς διεθνώς, υποδεχόμενη κάθε χρόνο δεκάδες εκατομμύρια επισκέπτες. Ιδιαίτερα στις τουριστικές περιοχές, όπως η Κρήτη και τα Χανιά, οι υγειονομικές δομές καλούνται να εξυπηρετήσουν όχι μόνο τον μόνιμο πληθυσμό, αλλά και έναν πολλαπλάσιο αριθμό επισκεπτών κατά τη διάρκεια της τουριστικής περιόδου.

Συνεπώς, ο σχεδιασμός της στελέχωσης, της χρηματοδότησης και της λειτουργίας τους δεν μπορεί να βασίζεται αποκλειστικά στα πληθυσμιακά δεδομένα των μόνιμων κατοίκων. Απαιτείται μια ολοκληρωμένη εθνική πολιτική που θα λαμβάνει υπόψη τις πραγματικές ανάγκες κάθε περιοχής, τις εποχικές πιέσεις και τις ιδιαίτερες συνθήκες της.

Δύο προβληματισμοί που αξίζει να μας απασχολήσουν:

Στην προσπάθεια αναζήτησης λύσεων δεν είναι πάντοτε απαραίτητο να ανακαλύπτουμε νέες και πρωτότυπες πολιτικές. Πολλές φορές, αρκεί να εξετάσουμε πρακτικές που ήδη εφαρμόζονται, είτε σε άλλους τομείς του Ελληνικού Δημοσίου είτε σε άλλες Χώρες και να αξιολογήσουμε κατά πόσο μπορούν να προσαρμοστούν στις δικές μας ανάγκες.

Πρώτος προβληματισμός: Η συσχέτιση και αναπροσαρμογή των ειδικών μισθολογίων

Το ζήτημα των αποδοχών των ιατρών του Εθνικού Συστήματος Υγείας πρέπει να εξεταστεί μέσα από μια συνολική και συνεκτική πολιτική για τα ειδικά μισθολόγια. Το υφιστάμενο ειδικό μισθολόγιο των ιατρών χρειάζεται να συσχετίζεται και να αναπροσαρμόζεται με βάση και τις μεταβολές στα ειδικά μισθολόγια άλλων κατηγοριών δημόσιων λειτουργών, όπως των δικαστικών λειτουργών και των στελεχών των Ενόπλων Δυνάμεων, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαίτερες ευθύνες και τις συνθήκες άσκησης κάθε λειτουργήματος.

Στο πλαίσιο αυτό, εφόσον υπάρχουν τελεσίδικες δικαστικές αποφάσεις που δικαιώνουν την άρση περικοπών σε συγκεκριμένα ειδικά μισθολόγια, η Πολιτεία οφείλει να εξετάζει την οριζόντια νομοθετική επέκταση αντίστοιχων αποκαταστάσεων σε όλα τα ειδικά μισθολόγια, όπου συντρέχουν οι ίδιες ουσιαστικές και νομικές προϋποθέσεις.

Η αποκατάσταση αντίστοιχων μισθολογικών αδικιών θα πρέπει να αποτελεί ενιαία θεσμική επιλογή, χωρίς να απαιτείται από κάθε κατηγορία λειτουργών, να προσφεύγει εκ νέου στη Δικαιοσύνη.

Μια τέτοια προσέγγιση υπηρετεί τη συνέπεια της μισθολογικής πολιτικής και τη δίκαιη αντιμετώπιση των δημόσιων λειτουργών. Ειδικά για τους ιατρούς του ΕΣΥ, η ουσιαστική αναπροσαρμογή των αποδοχών τους αποτελεί αναγκαία αναγνώριση της ευθύνης και της προσφοράς τους, καθώς και βασικό εργαλείο για την προσέλκυση και παραμονή τους στο Δημόσιο σύστημα υγείας.

Δεύτερος προβληματισμός: Το παράδειγμα της Κύπρου.

Η Κύπρος αποτελεί μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα περίπτωση.

Μια χώρα που, όπως και η Ελλάδα, βίωσε τις συνέπειες της οικονομικής κρίσης και την εφαρμογή προγραμμάτων δημοσιονομικής προσαρμογής, κατάφερε τα τελευταία χρόνια να διαμορφώσει, μέσω του Γενικού Συστήματος Υγείας της, ένα επαγγελματικό περιβάλλον που προσελκύει και Έλληνες γιατρούς ( ακόμα και με γιατρούς που υπηρετούσαν στο Γ.Ν.Χανιων).

Γιατρούς που σπούδασαν στα ελληνικά πανεπιστήμια, εκπαιδεύτηκαν και απέκτησαν ειδικότητα στα ελληνικά νοσοκομεία, που ‘κόστισαν’ στον Έλληνα φορολογούμενο,  αλλά τελικά επέλεξαν να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους στην Κύπρο ή και σε άλλες Ευρωπαϊκές Χώρες.

Το γεγονός αυτό γεννά ένα ουσιαστικό ερώτημα:

Γιατί π.χ. το σύστημα υγείας της Κύπρου καταφέρνει να προσελκύει Έλληνες γιατρούς, ενώ το ελληνικό ΕΣΥ δυσκολεύεται να τους διατηρήσει ή να τους προσελκύσει στις δομές του;

Είναι μόνο ζήτημα υψηλότερων αποδοχών;

Είναι οι συνθήκες εργασίας, η επαγγελματική προοπτική, η οργάνωση των υπηρεσιών, η αναγνώριση του επιστημονικού έργου ή ένας συνδυασμός όλων αυτών;

Ασφαλώς, τα δύο συστήματα δεν είναι απολύτως συγκρίσιμα. Ωστόσο, ακριβώς γι’ αυτό έχει αξία να μελετήσουμε τις πολιτικές που εφαρμόστηκαν στην Κύπρο, να αξιολογήσουμε τα αποτελέσματά τους και να αναζητήσουμε εκείνες που θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν και στη χώρα μας.

Όταν ένα σύστημα υγείας καταφέρνει να προσελκύει επιστημονικό προσωπικό από μια άλλη χώρα, το ζητούμενο δεν είναι απλώς να διαπιστώνουμε τη φυγή του ανθρώπινου δυναμικού μας. Το ζητούμενο είναι να κατανοήσουμε τους λόγους και να διαμορφώσουμε τις προϋποθέσεις για να αντιστρέψουμε αυτή την τάση.

Το ζήτημα της χρηματοδότησης είναι πρωτίστως ζήτημα πολιτικών προτεραιοτήτων

Σε κάθε συζήτηση για την ανασυγκρότηση του ΕΣΥ προκύπτει αναπόφευκτα το ερώτημα: «Πού θα βρεθούν οι αναγκαίοι οικονομικοί πόροι;»

Πρόκειται αναμφίβολα για ένα εύλογο ερώτημα, καθώς μια ουσιαστική μεταρρύθμιση απαιτεί σημαντική και σταθερή χρηματοδότηση.

Ωστόσο, πριν αναζητήσουμε την απάντηση, οφείλουμε να θέσουμε ένα άλλο, θεμελιώδες ερώτημα:

Ποια θέση καταλαμβάνει η Δημόσια υγεία στην ιεράρχηση των εθνικών μας προτεραιοτήτων;

Σε μια περίοδο κατά την οποία γίνεται λόγος για δημοσιονομικά πλεονάσματα και θετικές επιδόσεις της οικονομίας, η συζήτηση δεν μπορεί να εξαντλείται στη διαπίστωση ότι οι διαθέσιμοι πόροι είναι περιορισμένοι.

Η ουσία της πολιτικής βρίσκεται ακριβώς στην επιλογή των προτεραιοτήτων.

Εάν συμφωνούμε ότι η χώρα χρειάζεται ένα ισχυρό, καθολικό και ανθεκτικό Δημόσιο σύστημα υγείας, τότε οφείλουμε να συμφωνήσουμε και στον τρόπο με τον οποίο θα εξασφαλιστούν οι αναγκαίοι πόροι.

Αυτό προϋποθέτει έναν ειλικρινή, ουσιαστικό και ευρύ εθνικό διάλογο, με τη συμμετοχή της Πολιτείας, των κομμάτων, της επιστημονικής κοινότητας, των επαγγελματιών υγείας, της Αυτοδιοίκησης και των κοινωνικών φορέων.

Έναν διάλογο που θα καταλήγει σε συγκεκριμένες επιλογές:

• Ποιο Εθνικό Σύστημα Υγείας θέλουμε να διαμορφώσουμε;
• Ποιες αλλαγές απαιτούνται στη στελέχωση, στις αμοιβές και στην οργάνωσή του;
• Ποιο είναι το πραγματικό δημοσιονομικό κόστος αυτών των αλλαγών;
• Από ποιες πηγές θα εξασφαλιστούν οι αναγκαίοι πόροι;
• Ποιες άλλες δαπάνες ενδεχομένως θα πρέπει να επανεξεταστούν, ώστε να δοθεί προτεραιότητα στη δημόσια υγεία;

Η αναζήτηση μιας ευρύτερης πολιτικής και κοινωνικής συναίνεσης δεν είναι ένδειξη αδυναμίας. Αντίθετα, αποτελεί προϋπόθεση για μια μεταρρύθμιση με διάρκεια, συνέχεια και πραγματικό αντίκρισμα στην κοινωνία.

Το Νοσοκομείο Χανίων ως χαρακτηριστική περίπτωση μιας ευρύτερης πρόκλησης

Μέσα σε αυτό το εθνικό πλαίσιο οφείλουμε να εξετάσουμε και την πραγματικότητα του Γενικού Νοσοκομείου Χανίων.

Ενός νοσοκομείου με ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο για τη Δυτική Κρήτη, το μοναδικό σε έναν Νομό, με εκατοντάδες χιλιάδες επισκέπτες στο ήμισυ του έτους,  που εξυπηρετεί καθημερινά τις ανάγκες χιλιάδων πολιτών και καλείται παράλληλα να ανταποκριθεί και στην αυξημένη ζήτηση υπηρεσιών υγείας κατά της ευρείας  τουριστικής περιόδου.

Τα προβλήματα στελέχωσης, οι δυσκολίες προσέλκυσης ιατρικού και νοσηλευτικού προσωπικού, το υψηλό κόστος διαβίωσης και στέγασης στην περιοχή, καθώς και οι αυξημένες λειτουργικές ανάγκες δεν αποτελούν μεμονωμένα ή αποκλειστικά τοπικά φαινόμενα.

Αποτελούν, σε σημαντικό βαθμό, την τοπική έκφραση διαχρονικών αδυναμιών του ίδιου του Εθνικού Συστήματος Υγείας.

Ασφαλώς, κάθε πρωτοβουλία που συμβάλλει στην αντιμετώπιση των άμεσων αναγκών είναι χρήσιμη και ευπρόσδεκτη.

Η χορήγηση ενός πρόσθετου επιδόματος, η συνδρομή της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, η προσωρινή μετακίνηση προσωπικού από άλλες Δημόσιες δομές Υγείας ή ακόμη και μια ιδιωτική χορηγία μπορούν, υπό προϋποθέσεις, να προσφέρουν ουσιαστική ανακούφιση. Δεν πρέπει όμως να συγχέουμε την προσωρινή ανακούφιση με την οριστική αντιμετώπιση ενός προβλήματος.

Οι αποσπασματικές παρεμβάσεις δεν μπορούν να υποκαταστήσουν μια ολοκληρωμένη εθνική πολιτική υγείας.

Δεν είναι δυνατόν η εύρυθμη λειτουργία ενός Δημόσιου νοσοκομείου να εξαρτάται διαρκώς από έκτακτες παροχές, προσωρινές διευθετήσεις ή την καλή θέληση άλλων φορέων.

Ούτε μπορεί η αντιμετώπιση των ελλείψεων να μετατρέπεται κάθε φορά σε μια τοπική διεκδίκηση, χωρίς να αντιμετωπίζονται τα βαθύτερα αίτια που τις δημιουργούν.

Η Τοπική Αυτοδιοίκηση ασφαλώς μπορεί και πρέπει να συμβάλλει, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων και των δυνατοτήτων της. Δεν μπορεί, όμως, να καλείται να καλύπτει διαρκώς αδυναμίες που ανήκουν στον πυρήνα της ευθύνης της Κεντρικής Πολιτείας. Οι τοπικές πρωτοβουλίες αποκτούν πραγματική αξία και διάρκεια όταν εντάσσονται σε μια συγκροτημένη, συνεκτική και αποτελεσματική Εθνική στρατηγική.

Από τη διαχείριση των προβλημάτων στη διαμόρφωση των λύσεων

Οι παραπάνω σκέψεις δεν φιλοδοξούν να αποτελέσουν μια ολοκληρωμένη πρόταση μεταρρύθμισης του Εθνικού Συστήματος Υγείας.

Αποτελούν προβληματισμούς και αφετηρία ενός αναγκαίου διαλόγου, ο οποίος θεωρώ ότι πρέπει να ξεκινήσει από την ίδια τη θεμελιώδη επιλογή μας για το μέλλον της Δημόσιας υγείας στη χώρα.

Γιατί το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι μόνο πόσες νέες θέσεις θα προκηρυχθούν ή ποια πρόσθετα κίνητρα θα δοθούν σε μια συγκεκριμένη περιοχή.

Είναι να δημιουργήσουμε ένα Δημόσιο σύστημα υγείας στο οποίο οι επιστήμονες και οι εργαζόμενοι θα επιθυμούν να ενταχθούν, να εργαστούν και να παραμείνουν, με αξιοπρέπεια, ασφάλεια και επαγγελματική προοπτική.

Ένα σύστημα που θα παρέχει υψηλού επιπέδου υπηρεσίες σε κάθε πολίτη και επισκέπτη, ανεξάρτητα από τον τόπο διαμονής του ή την οικονομική του δυνατότητα.

Ένα σύστημα που θα αντιμετωπίζει τις τοπικές ιδιαιτερότητες μέσα από έναν συνολικό εθνικό σχεδιασμό.

Το Νοσοκομείο Χανίων χρειάζεται λύσεις. Όμως οι λύσεις αυτές, για να είναι ουσιαστικές και διαρκείς, πρέπει να αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης εθνικής στρατηγικής για την υγεία.

Ας ξεκινήσουμε, λοιπόν, από το μεγάλο και ουσιαστικό ερώτημα: τι Εθνικό Σύστημα Υγείας θέλουμε;

Και ας διαμορφώσουμε, μέσα από έναν ειλικρινή εθνικό διάλογο, την πολιτική βούληση, τις προτεραιότητες και τα χρηματοδοτικά εργαλεία που απαιτούνται για να το πετύχουμε.

Γιατί η Δημόσια υγεία δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως ένα διαρκές πρόβλημα προς διαχείριση. Οφείλει να αποτελεί σταθερή εθνική προτεραιότητα και συνειδητή επένδυση στο μέλλον της κοινωνίας μας.